Chi tiết tin - Hội Nông dân tỉnh Quảng Trị

Khởi nguồn từ trực giác kỳ diệu của một người lính yêu cây cỏ, lịch sử ngành cà phê Khe Sanh đã được đặt viên gạch đầu tiên cách đây tròn một thế kỷ. Hành trình lịch sử ấy gắn liền với tên tuổi của Eugène Poilane - nhà thực vật học người Pháp, người đã gửi trọn phần đời thăng trầm và cả thân xác mình lại với đất mẹ Khe Sanh.

Eugène Poilane - Ảnh tư liệu

Từ người lính pháo binh đến đôi chân đi khắp Đông Dương

Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo tại vùng Maine-et-Loire (Pháp) vào năm 1888, Eugène Poilane mang theo cái chất phác, cần cù của một đứa con miền quê khi nhập ngũ và đặt chân đến Đông Dương vào năm 1909. Thế nhưng, bước ngoặt cuộc đời chỉ thực sự đến khi ông hoàn thành nghĩa vụ quân sự vào năm 1914. Thay vì chọn con đường trở về chính quốc, Poilane đã chọn ở lại.

Một cuộc gặp gỡ định mệnh với Giáo sư Auguste Chevalier - nhà thực vật học và nông học lừng danh người Pháp đã thay đổi hoàn toàn số phận của người cựu binh. Nhận thấy ở Poilane một trực giác thiên bẩm đặc biệt về thế giới cây cỏ, Giáo sư Chevalier đã đưa ông vào làm việc tại Viện Thực vật Sài Gòn, trực tiếp hướng dẫn và đào tạo.

Từ một người lính pháo binh, Poilane trở thành một nhà nghiên cứu thực vật bền bỉ. Đôi chân ông đã in dấu khắp Đông Dương từ mũi Cà Mau rực nắng, dọc theo dòng Mê Kông cuộn sóng, ngược lên đỉnh Fansipan mờ sương cho đến những khu rừng nguyên sinh thâm u chưa từng có dấu chân người. Ông đi, quan sát và thu lượm những mảnh ghép của hệ thực vật Đông Dương với một niềm say mê nguyên bản.

Cuộc kỳ ngộ với “vùng đất đỏ” Khe Sanh

Năm 1918, trong một chuyến khảo sát xuyên Đông Dương, Eugène Poilane lần đầu tiên đặt chân qua vùng đất Khe Sanh. Trực giác của một nhà thực vật học kết hợp với kinh nghiệm của một đứa con nhà nông đã khiến ông sững sờ trước một cao nguyên đất đỏ bazan màu mỡ, dịu mát, trông tựa như sắc đất của một vùng nước Ý xa xôi. Ngay từ khoảnh khắc ấy, một ý tưởng táo bạo đã nhen nhóm trong đầu người đàn ông nước Pháp: Vùng đất này chính là thiên đường để trồng cà phê!

Phải mất 8 năm ấp ủ và chuẩn bị, đến năm 1926, Eugène Poilane mới chính thức quay trở lại Khe Sanh để hiện thực hóa giấc mơ của mình. Ông thành lập đồn điền cà phê đầu tiên trên cao nguyên này, đánh dấu cột mốc khai sinh cho một thương hiệu nông sản huyền thoại ngày nay.

Những hạt giống cà phê Chari (cà phê mít) đầu tiên được ông trồng thử nghiệm tại mảnh đất này. Đất lành không phụ công người, những hạt mầm đầu tiên ấy đã nhanh chóng bén rễ sâu vào lòng đất đỏ bazan, hấp thụ tinh hoa của nắng gió đại ngàn để cho ra đời những quả cà phê có hương vị thơm đượm, thanh khiết rất riêng biệt.

Nằm lại với dòng chảy trăm năm

Cuộc đời của Eugène Poilane gắn liền với cây cà phê và cũng khép lại đầy bi tráng ngay trên mảnh đất này. Ngày 20/4/1964, ông bị bắn chết trong một biến cố khi đang ngồi trên chiếc xe Land-Rover tại km 51 Đường 9. Theo đúng nguyện vọng và cái duyên nợ cả đời, ông được chôn cất ngay tại mảnh đất Khe Sanh.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, trải qua bao dâu bể và khói lửa chiến tranh, phần mộ của ông từng có lúc bị thất lạc dưới những tán cây. Cho đến năm 2021, trong quá trình cải tạo vườn, những người nông dân tại thôn 3B, xã Khe Sanh đã tìm thấy phần mộ của ông. Đó như một sự sắp đặt của lịch sử, nhắc nhở thế hệ hôm nay về cội nguồn của dòng hương vị trăm năm.

Hài cốt ông Eugène Poilane - Ảnh tư liệu của gia đình thôn 3B, xã Khe Sanh

Tròn 100 năm trôi qua kể từ ngày Eugène Poilane gieo những hạt giống Chari đầu tiên xuống lòng đất Khe Sanh (1926-2026). Người đàn ông Pháp năm ấy đã nằm lại trong lòng đất đỏ nhưng di sản ông để lại – những đồn điền cà phê đã trở thành nguồn sống, thành niềm tự hào và là tài sản vô giá của biết bao thế hệ nông dân nơi đây. Hạt mầm năm 1926 không chỉ bén rễ vào đất, mà đã bén rễ sâu vào đời sống, văn hóa và khát vọng làm giàu của người dân Khe Sanh.

Phần mộ của ông Eugène Poilane tại khu vườn của một gia đình thôn 3B, xã Khe Sanh - Ảnh Nguyễn Hiếu

“...Những vườn cây cà phê đầu tiên của nhà thực vật học Eugène Poilane đã chứng minh một sự thật: Vùng đất đỏ đại ngàn Khe Sanh sở hữu những điều kiện thổ nhưỡng tuyệt vời để hạt mầm cà phê mít bén rễ và khẳng định giá trị. Thế nhưng, để hành trình ấy kéo dài suốt một thế kỷ qua, cây cà phê đã cùng người dân Khe Sanh đi qua biết bao thăng trầm của lịch sử.

Bất chấp những giai đoạn khó khăn, thử thách của thời gian, chính bàn tay lao động cần cù, tình yêu đất đai và tinh thần bám rẫy giữ làng của người nông dân nơi đây đã giữ gìn, bảo vệ mạch sống cho những gốc cây di sản, tạo tiền đề vững chắc cho sự hồi sinh và phát triển mạnh mẽ sau ngày quê hương giải phóng. Kính mời quý độc giả đón đọc Kỳ 2: Vượt qua bão đạn, khát vọng giữ màu xanh cho đất để nhìn lại hành trình lao động quả cảm của người nông dân và dấu ấn của tổ chức Hội trong những ngày đầu khai hoang, tái thiết và phục hồi màu xanh trên vùng đất biên cương”.

Nguyễn Thắng - Nguyễn Hiếu