Chi tiết tin - Hội Nông dân tỉnh Quảng Trị

Không chỉ làm ra sản phẩm, mà phải tạo ra giá trị

Nông nghiệp hữu cơ không phải là câu chuyện hoàn toàn mới đối với người nông dân. Trong điều kiện sản xuất tự cung, tự cấp trước đây, nhiều cách làm ít phụ thuộc vào phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật hay các yếu tố đầu vào công nghiệp đã từng tồn tại. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, nguồn gốc và tính bền vững của sản phẩm, nông nghiệp không thể chỉ dừng lại ở việc tạo ra sản lượng. Sản phẩm làm ra phải đáp ứng được yêu cầu của thị trường, phải tạo được niềm tin và quan trọng hơn là phải mang lại hiệu quả kinh tế cho người sản xuất.

Vì vậy, điều cần thay đổi trước hết không phải là giống cây, con giống hay một loại vật tư mới, mà là tư duy sản xuất. Thực tế nông nghiệp Quảng Trị vẫn còn những hạn chế như sản xuất phân tán, liên kết chưa chặt chẽ, đầu ra thiếu ổn định, giá trị gia tăng chưa cao, trong khi nhiều phụ phẩm nông nghiệp chưa được khai thác hiệu quả. Nếu chỉ tập trung tăng năng suất mà chưa thay đổi cách tổ chức sản xuất, cách liên kết và cách tiếp cận thị trường thì rất khó tạo ra một nền nông nghiệp phát triển bền vững.

Người nông dân hôm nay cần chuyển từ “sản xuất cái mình có” sang “sản xuất cái thị trường cần”; từ làm riêng lẻ sang hợp tác, liên kết; từ bán nông sản đơn thuần sang bán giá trị, thương hiệu và niềm tin; từ dựa chủ yếu vào kinh nghiệm sang kết hợp khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Quan trọng hơn cả là phải từng bước chuyển từ tư duy “làm nông” sang tư duy “làm kinh tế”. Khi đã coi sản xuất nông nghiệp là một hoạt động kinh tế thực sự, người nông dân sẽ không chỉ quan tâm đến năng suất, mà còn phải tính đến chi phí, chất lượng, đầu ra và giá trị cuối cùng của sản phẩm.

Đây là bước chuyển không dễ, bởi nó đòi hỏi thay đổi từ cách nghĩ đến cách làm, từ tổ chức sản xuất đến cách tiếp cận thị trường. Nhưng khi tư duy thay đổi, cách làm sẽ thay đổi; cách làm thay đổi sẽ tạo ra sản phẩm khác; sản phẩm có chất lượng và giá trị cao hơn sẽ mở ra cơ hội nâng cao thu nhập và cải thiện cuộc sống của người nông dân.

Nông nghiệp xanh phải bắt đầu từ bài toán hiệu quả

Nói đến nông nghiệp xanh, nếu chỉ hiểu đơn giản là sử dụng ít hóa chất hơn hay tạo ra sản phẩm an toàn hơn thì chưa đủ. Một nền nông nghiệp xanh còn phải là nền nông nghiệp sử dụng tài nguyên hiệu quả, giảm chi phí, hạn chế chất thải và tạo thêm giá trị từ chính những gì trước đây thường bị xem là bỏ đi. Sau mỗi vụ mùa, rơm rạ, thân cây, lá cây, vỏ quả hay phụ phẩm chăn nuôi vẫn còn rất nhiều. Nếu những nguồn tài nguyên ấy bị bỏ phí, người sản xuất vừa mất đi một nguồn giá trị, vừa phải tiếp tục bỏ tiền mua phân bón, thức ăn chăn nuôi và những đầu vào khác.

Kinh tế tuần hoàn đặt ra một cách nhìn khác: phụ phẩm không nhất thiết là thứ phải bỏ đi; nếu biết sử dụng đúng cách, đó có thể trở thành một nguồn lực của sản xuất. Mô hình kinh tế tuần hoàn 4F được giới thiệu tại tọa đàm là một minh họa rõ nét cho cách tiếp cận này. Từ Farm - tạo ra nguyên liệu sạch, đến Food - tạo ra thực phẩm an toàn; Feed - tận dụng phụ phẩm làm thức ăn chăn nuôi và Fertilizer - biến chất thải thành phân bón hữu cơ trở lại đồng ruộng. Các khâu liên kết với nhau thành một vòng tuần hoàn, qua đó hướng tới giảm chất thải, giảm chi phí và gia tăng giá trị.

Nhìn từ góc độ người nông dân, kinh tế tuần hoàn vì thế không phải một khái niệm xa vời. Đó là câu chuyện rất thực tế: làm thế nào để tận dụng tốt hơn những gì mình đang có, giảm những khoản chi không cần thiết và tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một đơn vị đất đai, cây trồng, vật nuôi. Khi những thứ trước đây được coi là phụ phẩm, thậm chí là chất thải, được nhìn nhận như một nguồn lực thì cách tổ chức sản xuất cũng sẽ thay đổi. Đây chính là một trong những hướng đi để nông nghiệp vừa giảm tác động đến môi trường, vừa nâng cao hiệu quả kinh tế.

Người nông dân phải là chủ thể của quá trình chuyển đổi

Chuyển đổi sang nông nghiệp xanh không thể chỉ trông chờ vào một chủ thể. Nhà nước cần hoàn thiện cơ chế, chính sách; nhà khoa học nghiên cứu, chuyển giao công nghệ; doanh nghiệp đầu tư, chế biến và tiêu thụ; ngân hàng đồng hành về vốn; hợp tác xã tổ chức sản xuất. Nhưng trung tâm của mọi sự thay đổi vẫn là người nông dân. Bởi nếu người nông dân không thay đổi thì những chính sách, công nghệ hay mô hình liên kết dù tốt đến đâu cũng khó đi vào thực tế.

Từ góc nhìn đó, người nông dân không nên chỉ hỏi “Nhà nước sẽ hỗ trợ cho tôi điều gì?”, mà cần tự hỏi thêm “Tôi cần thay đổi điều gì để xứng đáng với sự hỗ trợ đó?”. Không chờ doanh nghiệp tìm đến, mà chủ động tạo ra sản phẩm đủ tốt để doanh nghiệp muốn tìm đến. Không sản xuất hoàn toàn theo thói quen, mà sản xuất theo tín hiệu của thị trường. Không chỉ nghĩ mình là người làm ruộng, mà phải từng bước trở thành người làm kinh tế trên chính mảnh đất quê hương mình. Đây chính là nền tảng để người nông dân không chỉ tăng sản lượng, mà hướng tới tăng giá trị.

Hội Nông dân phải thay đổi cách đồng hành

Nếu người nông dân là chủ thể của quá trình chuyển đổi thì vai trò của tổ chức Hội cũng phải thay đổi theo. Hội Nông dân không thể chỉ dừng ở tuyên truyền, vận động hay tổ chức hội nghị, mà cần thực sự trở thành người đồng hành với hội viên. Từ thực tiễn cơ sở, nhất là ở cấp xã - nơi gần dân, hiểu dân và trực tiếp đưa chủ trương vào cuộc sống - cán bộ Hội cần cùng đi trên đồng ruộng, cùng vào chuồng trại, cùng nghe những khó khăn cụ thể và cùng tìm cách tháo gỡ với nông dân.

Điều đó đòi hỏi cán bộ Hội phải làm tốt hơn những vai trò: tuyên truyền bằng thực tiễn; đồng hành khi nông dân cần kỹ thuật, vốn, đầu ra; kết nối nông dân với doanh nghiệp, hợp tác xã, nhà khoa học và thị trường; dẫn dắt những mô hình mới; đồng thời tự mình học hỏi, đổi mới để truyền cảm hứng cho hội viên. Một mô hình sản xuất thành công có thể thuyết phục hơn nhiều lời tuyên truyền. Một cuộc kết nối đúng nhu cầu đôi khi có giá trị hơn nhiều cuộc họp. Bởi suy cho cùng, uy tín của tổ chức Hội không chỉ nằm ở số lượng văn bản được ban hành hay hội nghị được tổ chức, mà nằm ở niềm tin của hội viên, nông dân và những thay đổi cụ thể trong sản xuất, đời sống của họ.

Từ một cuộc tọa đàm đến một quá trình hành động

Điều quan trọng nhất không phải là chúng ta nói thêm một khái niệm mới về nông nghiệp, mà là sau tọa đàm, nhận thức và cách làm có thay đổi hay không. Nông nghiệp phải được nhìn từ góc độ kinh tế, thị trường, môi trường và lợi ích lâu dài của người nông dân. Muốn người nông dân khá lên không chỉ là bán được nhiều hơn, mà còn phải giảm chi phí, tận dụng tài nguyên tốt hơn và liên kết chặt chẽ hơn. Đó cũng chính là những giá trị cốt lõi của kinh tế tuần hoàn.

Với tinh thần đó, Hội Nông dân tỉnh Quảng Trị hướng tới một quá trình đồng hành lâu dài: từ ý tưởng đến mô hình, từ mô hình đến thị trường và từ thị trường đến phát triển bền vững. Để biến tư duy thành hành động, thông điệp “5 Cùng” được đặt ra: cùng thay đổi tư duy, cùng sản xuất xanh, cùng liên kết, cùng đổi mới sáng tạo, cùng làm giàu bền vững. Đây không chỉ là lời kêu gọi, mà là những yêu cầu cụ thể đặt ra đối với quá trình chuyển đổi của nông nghiệp Quảng Trị trong giai đoạn mới.

Một người nông dân có thể tạo nên một mùa vụ tốt. Nhưng hàng vạn người nông dân cùng thay đổi tư duy sẽ tạo nên một nền nông nghiệp mới. Một nền nông nghiệp không chỉ hướng tới những sản phẩm sạch hơn, giá trị cao hơn, mà còn hướng tới những vùng quê xanh hơn, người nông dân có cuộc sống tốt hơn và một tương lai bền vững hơn cho các thế hệ mai sau.

Trần Tiến Sỹ
Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh