Chi tiết tin - Hội Nông dân tỉnh Quảng Trị

Quảng Trị mới có diện tích tự nhiên khoảng 12.700 km², dân số hơn 1,87 triệu người. Không gian của tỉnh trải dài từ núi rừng Trường Sơn đến đồng bằng, biển và đảo; từ Phong Nha - Kẻ Bàng đến Khe Sanh; từ Đồng Hới đến Đông Hà; từ Hòn La, Vũng Chùa, đảo Yến, Cửa Gianh đến Cửa Việt, Cửa Tùng và Cồn Cỏ. Trên vùng đất ấy còn có những địa danh đã đi vào lịch sử như bến phà Gianh, cầu Hiền Lương, bến đò Thạch Hãn, Quảng Bình Quan và Thành Cổ Quảng Trị. Đây không chỉ là sự mở rộng về địa giới hành chính, mà còn là sự mở rộng về không gian kinh tế và cơ hội phát triển.

Trong không gian mới ấy, nông nghiệp cần được nhìn nhận bằng một tư duy mới: làm thế nào để biến những lợi thế sẵn có thành giá trị, thu nhập và một tương lai tốt đẹp hơn cho người nông dân?

Du lịch - thị trường mới của nông nghiệp

Quảng Trị không chỉ có những cánh đồng lúa, vùng cây công nghiệp, rừng trồng, vùng chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và các làng nghề truyền thống. Tỉnh còn có Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng, gần 200 km bờ biển, hệ thống sông suối, núi rừng, cảnh quan, văn hóa cùng nhiều di tích lịch sử đặc biệt. Theo số liệu thống kê về tình hình kinh tế - xã hội năm 2025, Quảng Trị đón khoảng 9,6 triệu lượt khách, tổng thu từ du lịch hơn 11.000 tỷ đồng.

Những con số ấy gợi ra một câu hỏi đáng suy nghĩ: Vì sao hàng triệu người đến Quảng Trị nhưng phần giá trị họ chi tiêu cho nông nghiệp, nông sản và các sản phẩm của nông thôn vẫn còn khiêm tốn?

Một du khách đến Phong Nha không chỉ cần nơi lưu trú. Họ còn cần bữa ăn từ sản vật địa phương, một ly cà phê, một món quà mang về, một trải nghiệm trong khu vườn, ở làng quê và một câu chuyện về vùng đất. Du khách đến Khe Sanh có thể không chỉ tham quan chiến trường xưa mà còn trải nghiệm đồi cà phê, thưởng thức cà phê Khe Sanh trong tiết trời se lạnh và tìm hiểu văn hóa bản địa. Một chuyến đi về vùng biển có thể gắn với hải sản, nước mắm, sản phẩm làng nghề, trải nghiệm đánh bắt và đời sống ngư dân.

Như vậy, du lịch không đứng bên ngoài nông nghiệp. Nếu được tổ chức tốt, du lịch có thể trở thành một thị trường ngay trên đồng ruộng, trong khu vườn, bên cánh rừng và tại những làng quê hiền hòa. Thực tế ở khu vực Phong Nha cho thấy các mô hình du lịch cộng đồng, homestay và trải nghiệm nông nghiệp - văn hóa đang tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân. Giai đoạn 2020 - 2025, khu vực này đón khoảng 3,5 triệu lượt khách, doanh thu du lịch hơn 1.300 tỷ đồng.

Đó là hình ảnh của một nền kinh tế nông thôn mới: nông nghiệp tạo ra sản phẩm, cảnh quan và bản sắc; du lịch mở ra thị trường; người dân trực tiếp tham gia và hưởng lợi từ cả hai.

Tổ chức lại sản xuất trong một thị trường rộng lớn hơn

Động lực tiếp theo đến từ một thị trường rộng lớn hơn. Trong không gian mới, nông sản Quảng Trị không còn chỉ phục vụ từng địa phương riêng lẻ mà có cơ hội hình thành những vùng sản xuất tập trung, chuỗi giá trị quy mô lớn và thương hiệu có sức cạnh tranh cao hơn.

Cà phê Khe Sanh, hồ tiêu, cao su, cây dược liệu, sản phẩm từ rừng, lúa gạo, thủy sản, sản phẩm miền biển cùng các đặc sản của Phong Nha, Minh Hóa, Lệ Thủy, Hải Lăng... cần được tổ chức lại theo hướng mỗi vùng phát huy một lợi thế, mỗi sản phẩm có một câu chuyện và mỗi chuỗi giá trị gắn với một thị trường cụ thể. Giá trị của nông sản không chỉ nằm ở sản lượng, mà còn ở chất lượng, tiêu chuẩn, chế biến, bao bì, chỉ dẫn địa lý, câu chuyện văn hóa và khả năng tiếp cận người tiêu dùng.

Để làm được điều đó, người nông dân không thể sản xuất đơn lẻ. Cần tăng cường vai trò của hợp tác xã, doanh nghiệp và tổ hợp tác trong tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, chế biến và tiêu thụ sản phẩm; đồng thời ứng dụng công nghệ số để truy xuất nguồn gốc, quảng bá và kết nối thị trường.

Đánh thức giá trị của rừng và kinh tế sinh thái

Quảng Trị mới sở hữu một không gian rừng rộng lớn; riêng Phong Nha - Kẻ Bàng có 95% diện tích được bao phủ bởi rừng tự nhiên. Rừng không chỉ là tài nguyên cần bảo vệ mà còn có thể tạo ra sinh kế bền vững thông qua dịch vụ môi trường rừng, du lịch sinh thái, cây dược liệu, lâm sản ngoài gỗ, sản phẩm bản địa và từng bước tham gia thị trường carbon.

Tuy nhiên, khai thác giá trị từ rừng phải được đặt trên nền tảng bảo tồn. Người dân sống gần rừng cần được tạo điều kiện tham gia bảo vệ rừng, phát triển sinh kế phù hợp và hưởng lợi chính đáng từ những giá trị mà họ góp phần gìn giữ. Khi bảo tồn gắn với sinh kế, rừng sẽ trở thành nguồn lực phát triển lâu dài thay vì chỉ là một tiềm năng được nhắc đến.

Con người là động lực quyết định

Trên tất cả, động lực quan trọng nhất vẫn là con người. Người nông dân Quảng Trị cần được nhìn nhận không chỉ là người làm ra lương thực, thực phẩm mà còn là chủ thể kiến tạo cảnh quan, gìn giữ văn hóa, tổ chức trải nghiệm và tạo nên những giá trị đặc sắc của nông thôn.

Vì vậy, cần chuyển từ tư duy “hỗ trợ người nông dân” sang “đánh thức và phát huy năng lực của người nông dân”. Người nông dân phải được nhìn nhận là chủ thể kinh tế, là người quyết định mình sẽ trồng cây gì, làm sản phẩm gì, liên kết với ai và tạo ra giá trị như thế nào.

Nông thôn cũng cần được nhìn nhận bằng một cách khác. Đây không chỉ là nơi sản xuất lúa, cà phê, cao su, hồ tiêu hay phát triển chăn nuôi, mà còn là không gian của rừng, biển, văn hóa, cảnh quan, du lịch, làng nghề, dược liệu, kinh tế tuần hoàn và những giá trị bản địa độc đáo. Một sản phẩm nông nghiệp tốt có thể phát triển thành thương hiệu; một khu vườn đẹp có thể trở thành điểm đến; một làng quê xanh, sạch và giàu bản sắc có thể trở thành nơi người trẻ muốn trở về lập nghiệp.

Bởi vậy, “trí thức hóa nông dân” phải trở thành một nhiệm vụ lâu dài. Cùng với kiến thức sản xuất, người nông dân cần được trang bị kỹ năng quản trị, thương mại điện tử, truyền thông, xây dựng thương hiệu, liên kết chuỗi và phát triển dịch vụ. Khi có tri thức và năng lực tổ chức sản xuất, họ mới có thể trở thành những nông dân chuyên nghiệp, nông dân thông minh trong nền kinh tế hiện đại.

Kiến tạo hệ sinh thái giá trị nông nghiệp - nông thôn - du lịch

Động lực mới của nông nghiệp Quảng Trị không chỉ đến từ vốn hay công nghệ, mà là sự cộng hưởng của khát vọng, tri thức, thị trường, liên kết và những giá trị bản địa. Một cánh đồng có thể trở thành nơi trải nghiệm; một sản phẩm OCOP có thể trở thành món quà du lịch; một món ăn dân dã có thể trở thành đặc sản; một làng quê xanh và giàu bản sắc có thể trở thành một phần đáng nhớ trong hành trình của du khách.

Phát triển nông nghiệp, nông thôn Quảng Trị vì thế cần chuyển từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kiến tạo hệ sinh thái giá trị nông nghiệp - nông thôn - du lịch”. Muốn hiện thực hóa hướng đi này, cần kết nối nông dân với hợp tác xã, doanh nghiệp, nhà khoa học, công nghệ số và thị trường; đồng thời tạo môi trường để những sáng kiến từ cơ sở được thử nghiệm, hoàn thiện và nhân rộng.

Quảng Trị có một không gian địa lý đa dạng, hội tụ núi rừng, đồng bằng, biển, đảo, di sản thiên nhiên, di sản lịch sử và nhiều vùng sản xuất mang bản sắc riêng. Nếu biết kết nối những lợi thế ấy, chúng ta không chỉ bán một tấn cà phê, một con cá hay một sản phẩm OCOP, mà còn có thể trao đến người tiêu dùng câu chuyện, văn hóa và bản sắc của vùng đất đầy nắng gió và những trang sử bất khuất, huyền thoại.

Quảng Trị không thiếu tiềm năng để phát triển. Điều cần thiết hôm nay là khơi dậy khát vọng, kết nối các nguồn lực và biến tiềm năng thành những sản phẩm, dịch vụ và sinh kế cụ thể. Khi người nông dân được trao tri thức, được liên kết với thị trường và thực sự giữ vai trò chủ thể, nông nghiệp, nông thôn Quảng Trị sẽ có thêm động lực để phát triển xanh, bền vững và giàu bản sắc.

TRẦN TIẾN SỸ         
Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh